Ladelundreis

Zondag 15 november
Deze morgen zitten wij om acht uur aan het ontbijt. Om kwart voor negen stappen we in de auto en rijden richting Ladelund. Als je het dorpje binnen rijdt, zie je bij een splitsing aan je linker hand een kerkje. Bij deze splitsing staat ook een bord, dat je naar de Gedenkstätte verwijst, welke achter de kerk staat. Hier parkeren we de auto en lopen dan daar naar toe. Een vriendelijke jongeman ontvangt ons en vertelt dat hij er pas twee weken werkt. Hij informeert ons over de geschiedenis van Ladelund in de oorlogsjaren en laat ons hier een film over zien. Zo’n vijftien minuten later, als we vol aandacht naar deze film zitten te kijken, horen we stemmen en wie komt daar binnen, Evert de Graaf. Verbazing alom! Handen schudden, schouder geklop enzovoort. Evert stelt ons voor aan mevrouw Karin Penno, de full-time medewerkster van de KZ Gedenk- und Begegnungsstätte van Ladelund en aan Pastorin Regina Waack, de predikante van de Ev.- Luth. Kirchengemeinde Sankt Petri te Ladelund. Karin Penno nodigt ons hartelijk uit voor de kerkdienst en vooral ook voor een samenkomst die na de dienst in het Pastorat plaatsvindt. Hoewel wij boven achterin de kerk zitten kunnen wij de dienst goed volgen en maakt het op ons een grote indruk. Er word o.a. gelezen uit Matthéus 25 : vers 31 - 40 zowel in het Nederlands, als in het Duits, Pools en Deens. Indrukwekkend is het zingen van Psalm 84: vers 3 en 4, ieder in zijn eigen taal. Na de dienst is er bij het monument naast de kerk een kranslegging. Na deze plechtigheid gaan we naar het Pastorat, daar worden we verwelkomd door Jannes Priem en Maarten Verheij.

St. Petri-Kirche, waar we zo prachtig Psalm 84 hebben gezongen

In het gebouw staan lange tafels, waar we met een gezelschap van diverse nationaliteiten koffie drinken. Daarna wordt er door diverse sprekers het woord gevoerd. Soms moet de voorzitter van de Stichting Oktober 44 de heer Evert de Graaf het één en ander vertalen, hetwelk in een ontspannen sfeer gebeurt. Ook wordt door de voorzitter aan mevrouw Penno en Pastorin Waack het boek van Madelon de Keizer “Putten - de razzia en de herinnering” aangeboden. Inmiddels hebben enige dames uit Ladelund soep en stokbrood opgediend en voor we gaan eten gaat Pastorin Regina Waack voor in gebed. Als de maaltijd ten einde is gaan we terug naar ons hotel, met de uitnodiging ‘s avonds terug te komen voor de koffie en een dia serie over één dag uit het leven van de Ladelunders. Na de passen opgehaald te hebben gaan we naar Tøndern in Denemarken. (Denemarken is geen Schengen land) Het plaatsje is al helemaal in kerstsfeer. Midden in het centrum staat een prachtige kerk die we bezoeken. Op een gegeven moment moeten we de kerk verlaten, want om half vier begint er een doopdienst. Wanneer het al schemerig begint te worden keren we terug naar Leck. Onderweg eten we nog een kleinigheid. Terug in het hotel drinken we nog wat en gaan om ongeveer elf uur naar bed.

Gedenk- und Begegnungsstätte Ladelund

Maandag 16 november
Na het ontbijt gaan we op weg naar Husum. Hier bevindt zich het voormalige concentratiekamp “Engelsburg”. Ook willen we daar in de buurt een begraafplaats bezoeken. Hier hebben ongeveer 300 personen begraven gelegen. Velen van hen zijn elders weer herbegraven. Afgesproken is dat wij de groep uit Putten om ongeveer kwart over tien bij deze begraafplaats in Husum zullen ontmoeten. Er valt een beetje natte sneeuw en het is koud als wij het kerkhof oplopen. Bij de plaats, die ingericht is als monument worden verschillende kransen en bloemstukken gelegd. Door de toenmalige voorzitter van de Stichting Oktober 44, de heer Evert de Graaf, wordt mij gevraagd om samen met mevrouw J.V.E. Middel-Grotenhuis, namens de stichting, een bloemstuk te leggen bij het grote kruis. Aan deze wens geef ik gaarne gehoor. Als we weer bij de auto zijn, gaan we naar het voormalige concentratiekamp “Engelsburg” in Schwesing. De enige overblijfselen zijn wat funderingen en een gebouw dat dienst doet als een soort monument. Na dit kamp bezocht te hebben nemen we afscheid van de mensen, die daarna huiswaarts zullen keren.

Mevrouw J.V.E. Middel-Grotenhuis en de heer J.A.C. van Boeijen hebben namens de stichting Oktober 44 een krans gelegd bij het monument van Husum.

Daar wij nog tijd over hebben en toch nog met vele vragen zitten, besluiten we nog naar Neuengamme bij Hamburg te rijden. Achteraf zeer indrukwekkend! Het is alleen ontzettend koud als wij de auto parkeren op een landweggetje en het terrein gaan verkennen. Het eerste wat opvalt is een hoog glazen gebouw en een eind daar achter staat een enorme hoge toren. Als wij achter deze toren langs links een bos in lopen komen we bij het monument ter nagedachtenis aan de weggevoerden uit Putten.

Bij dit monument ligt een krans namens het Gemeentebestuur van Putten

Er ligt een krans van het Gemeentebestuur van Putten. Aan de voorkant van dit enorme komplex staan een paar houten noodgebouwen. Hier lopen we naartoe, maar alles zit dicht. Als er een mevrouw aan komt op de fiets, klampen we deze mevrouw aan en leggen uit wat de reden is van ons bezoek. Zij informeert bij de administratie of er iemand aanwezig is. Een zeer vriendelijk meisje staat ons te woord en beantwoordt al onze vragen en zoekt alles voor ons op wat wij weten willen. Later gaat ze nog met ons mee naar het museum en vertelt ons de geschiedenis van het KZ Neuengamme en andere werkkampen. In dit museum hangen lange kleden, waarop alle namen vermeldt staan van diegenen die in deze concentratiekampen omgekomen zijn. Hierop ook de namen van o.a. J.A.C. van Boeijen en Adrianus Mendel. (Broers van mijn vader) Na haar bedankt te hebben nemen we afscheid en lopen dan nog even over het terrein waar in de oorlog een grote steenfabriek gevestigd was. Hier werden speciale rode stenen voor de stad Hamburg gebakken. De ironie wil dat er nu op het voormalige terrein een gevangenis gevestigd is. Hierna gaan we weer richting Nederland. Even over de grens in Rijssen eten we nog een hapje en gaan dan weer verder richting Putten. Als we het dorp inrijden komen we bij de Oude Kerk weer een paar mensen van de stichting tegen, die bij het monument een bloemstuk gelegd hebben, dat zij mee gekregen hebben van mevrouw Lorenzen, de dochter van voormalig Pastor Meyer.

Al met al een zeer indrukwekkend en toch ook emotioneel weekend, met een overweldigende vriendelijkheid van de mensen uit Ladelund en Neuengamme.

KZ Lagers

Monument van "De Vrouw van Putten"

Uit het Puttens Nieuwsblad

Na een voorspoedige terugreis en afscheid van elkaar te hebben genomen, kunnen we terugzien op een geslaagde reis. Met indrukwekkende hoogtepunten en het overdoen zeker waard . . . . . . .

<< naar boven